Trong nỗ lực hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, Việt Nam đang đẩy mạnh lộ trình ‘xanh hóa’ các cứ điểm sản xuất thông qua mô hình Khu công nghiệp (KCN) sinh thái. Không chỉ dừng lại ở các dự án thí điểm, hàng loạt chính sách mới và định hướng chiến lược đã được Chính phủ ban hành nhằm tháo gỡ nút thắt cho doanh nghiệp. Vậy thực trạng chuyển đổi KCN sinh thái tại Việt Nam hiện nay đang diễn ra ra sao và những quy định pháp lý nào nhà đầu tư cần đặc biệt lưu tâm? Hãy cùng phân tích chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Khu công nghiệp sinh thái ở Việt Nam đang được thúc đẩy ra sao?
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tăng trưởng xanh và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, khu công nghiệp sinh thái đang được đưa trở lại như một trọng tâm trong chính sách phát triển công nghiệp. Định hướng này đã được thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường 2020, lần đầu tiên đưa kinh tế tuần hoàn và mô hình khu công nghiệp sinh thái vào khung pháp lý chính thức.
Theo Nghị định 35/2022/NĐ-CP, khu công nghiệp sinh thái được xác định là mô hình khuyến khích phát triển, gắn sản xuất công nghiệp với sử dụng hiệu quả tài nguyên, cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi khu công nghiệp truyền thống, thay vì chỉ tập trung phát triển mới.
Từ góc độ thực tiễn, áp lực thúc đẩy mô hình này đến từ cả bài toán môi trường và yêu cầu cạnh tranh đầu tư. Việt Nam hiện có hơn 400 khu công nghiệp, đóng góp khoảng 50% giá trị sản xuất công nghiệp và hơn 70% kim ngạch xuất khẩu, nhưng đồng thời là khu vực tiêu thụ nhiều năng lượng và phát sinh lượng lớn chất thải. Việc chuyển sang mô hình sinh thái được xem là cách tiếp cận cần thiết để giảm phát thải và đáp ứng các chuẩn mực mới từ thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, vai trò của chính quyền địa phương trong thúc đẩy chuyển đổi khu công nghiệp xanh ngày càng rõ nét. Nhiều địa phương đã chủ động ban hành định hướng và yêu cầu cụ thể đối với phát triển khu công nghiệp. Điển hình, tỉnh Đồng Nai xác định lộ trình “xanh hóa” khu công nghiệp, trong đó khuyến khích chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái và yêu cầu 100% khu công nghiệp mới phải đáp ứng tiêu chí sinh thái, công nghệ cao, đồng thời tích hợp giải pháp giảm phát thải ngay từ giai đoạn thiết kế hạ tầng.
Song song với chính sách trong nước, hơn 60% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ngày càng quan tâm đến khu công nghiệp sinh thái khi các tiêu chí ESG, kiểm kê phát thải và minh bạch môi trường trở thành yêu cầu bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, khu công nghiệp sinh thái không chỉ là giải pháp môi trường mà còn được nhìn nhận như nền tảng hạ tầng giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý và duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn.
Tổng thể, việc thúc đẩy phát triển khu công nghiệp sinh thái không phải là chính sách đơn lẻ, mà nằm trong Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, hướng tới tái cấu trúc mô hình phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, hiệu quả tài nguyên và phù hợp với cam kết khí hậu của Việt Nam.
2. Chính sách và định hướng mới liên quan đến khu công nghiệp sinh thái
Trong những năm gần đây, khung chính sách cho khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam đã được hoàn thiện rõ ràng hơn, chính thức đưa từ khuyến khích sang cơ sở pháp lý cụ thể để triển khai. Luật Bảo vệ môi trường 2020 mở rộng phạm vi quản lý và bao gồm khái niệm cộng sinh công nghiệp, tạo nền tảng pháp luật cho mô hình này. Thực chất, việc triển khai chi tiết được thể hiện rõ trong Nghị định 35/2022/NĐ-CP và Thông tư 05/2025/TT-BKHĐT hướng dẫn xây dựng và công nhận khu công nghiệp sinh thái theo các điều khoản của nghị định.
Bên cạnh khuôn khổ pháp lý, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình thí điểm phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư và UNIDO nhằm chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình sử dụng tài nguyên hiệu quả và thân thiện môi trường. Giai đoạn 2020-2024, đã có 603 giải pháp sản xuất sạch hơn và hiệu quả tài nguyên, trong đó 217 giải pháp của 88 doanh nghiệp đã được thực hiện, góp phần tiết kiệm 69,2 tỷ đồng/năm và giảm khoảng 8.910 tấn khí CO₂/năm thông qua giảm tiêu thụ năng lượng, tài nguyên và vật liệu.
Dự án “Triển khai khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam theo hướng tiếp cận từ Chương trình khu công nghiệp sinh thái toàn cầu” cũng được Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp cùng UNIDO và SECO triển khai tại 05 tỉnh/thành (TP. HCM, Cần Thơ, Đồng Nai, Đà Nẵng, Hải Phòng) từ 2020–2024. Chương trình này tập trung vào hỗ trợ chuyển đổi các khu công nghiệp hiện có sang mô hình sinh thái với nhiều giải pháp RECP, đem lại hiệu quả về kinh tế – môi trường.
Định hướng chính sách phát triển khu công nghiệp sinh thái không chỉ thể hiện qua pháp luật và chương trình thí điểm, mà còn gắn với mục tiêu quốc gia về giảm phát thải và phát triển bền vững, phù hợp với yêu cầu của thị trường quốc tế về tiêu chí ESG và chuỗi cung ứng toàn cầu.
3. Thực trạng khu công nghiệp sinh thái ở Việt Nam hiện nay
Thực tế cho thấy khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam hiện vẫn ở giai đoạn chuyển tiếp, với trọng tâm là thí điểm và chuyển đổi từng phần. Cách tiếp cận chủ đạo là nâng cấp khu công nghiệp truyền thống – nơi đã có sẵn hạ tầng và doanh nghiệp – thay vì phát triển mới trên diện rộng. Mặc dù có hơn 400 khu công nghiệp đang hoạt động, số khu vận hành tiệm cận mô hình sinh thái vẫn còn hạn chế và tập trung chủ yếu tại một số địa phương như Ninh Bình, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ, với sự hỗ trợ kỹ thuật của UNIDO trong giai đoạn 2015–2023.
Ttrong giai đoạn 2020–2023, Bộ Kế hoạch & Đầu tư phối hợp với UNIDO, Bộ Tài chính và các đối tác khác triển khai thí điểm tại một số khu công nghiệp như Hiệp Phước (TP. HCM), Amata (Đồng Nai), Đình Vũ (Hải Phòng) và Hòa Khánh (Đà Nẵng). Các chương trình này đã hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện hàng trăm giải pháp hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn, giúp tiết kiệm tài chính 8,5 triệu USD/năm, tiết kiệm 43.026 MWh điện mỗi năm và giảm 82.566 t CO₂/năm.
Các khu thí điểm thường triển khai theo từng bước: tối ưu năng lượng, giảm tiêu hao nước, tái sử dụng phụ phẩm và từng bước hình thành liên kết cộng sinh. Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt về môi trường, giảm tải hệ thống xử lý chất thải và cải thiện mức độ tuân thủ pháp luật.
Từ góc độ thị trường, các khu công nghiệp định hướng sinh thái đang được doanh nghiệp FDI đánh giá cao nhờ khả năng đáp ứng yêu cầu ESG và minh bạch dữ liệu môi trường. Tuy nhiên, thách thức vẫn tồn tại, bao gồm chi phí đầu tư ban đầu, năng lực quản trị chưa đồng đều và thiếu cơ chế khuyến khích đủ mạnh.
Dù còn ở giai đoạn đầu, các kết quả đạt được cho thấy khu công nghiệp sinh thái không còn là khái niệm lý thuyết. Mô hình này đang dần hình thành trên thực tế, tạo nền tảng cho một chu kỳ phát triển khu công nghiệp mới – chú trọng chất lượng, hiệu quả và bền vững trong những năm tới.
Khu công nghiệp sinh thái đang dần trở thành hướng phát triển tất yếu của công nghiệp Việt Nam, nhằm đáp ứng đồng thời yêu cầu bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ưu tiên các tiêu chuẩn xanh. Việc chuyển đổi từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang sinh thái vì thế không còn là định hướng dài hạn, mà đã trở thành nhu cầu thực tiễn.
Trong xu thế đó, khu công nghiệp Kim Thành được phát triển theo định hướng khu công nghiệp xanh – thông minh, chú trọng hạ tầng, quản lý môi trường và hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất bền vững. Đây là lựa chọn phù hợp cho các nhà đầu tư tìm kiếm địa điểm sản xuất ổn định, hiệu quả và đáp ứng các yêu cầu ESG trong dài hạn. Liên hệ ngay đến chúng tôi để được tư vấn chi tiết tại:
- Hotline: 083 5775 666
- Website: https://kimthanhip.com
